Prywatna emerytura – fanaberia czy konieczność? Sprawdź, dlaczego warto wziąć przyszłość w swoje ręce

Wyobraź sobie Kubę. Kuba ma 35 lat, dobrą pracę, rodzinę i kredyt na mieszkanie. O emeryturze myśli jak o odległej galaktyce – coś, co na pewno istnieje, ale jest tak daleko, że nie warto zaprzątać sobie tym głowy. Pewnego dnia w jego firmie odbyło się spotkanie z doradcą emerytalnym. Kuba, początkowo sceptyczny, wysłuchał prezentacji. Liczby, które zobaczył, sprawiły, że zimny pot oblał mu plecy. Okazało się, że świadczenie z ZUS może stanowić zaledwie niewielki procent jego ostatniej pensji. Wizja wygodnego życia na emeryturze, pełnego podróży i realizowania pasji, nagle stała się bardzo mglista. Historia Kuby to historia wielu z nas. Czy warto więc, tak jak on, zacząć działać i odkładać na emeryturę na własną rękę?

Dlaczego państwowa emerytura to za mało?

Polski system emerytalny opiera się na trzech filarach. Pierwszy i drugi są obowiązkowe – to składki odprowadzane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oraz, dla części osób, na subkonto w ZUS lub do Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE). Trzeci filar jest w pełni dobrowolny i to właśnie on stanowi fundament prywatnej, dodatkowej emerytury.

Niestety, prognozy demograficzne są nieubłagane. Społeczeństwo się starzeje, co oznacza, że coraz mniej osób pracujących będzie musiało utrzymać rosnącą liczbę emerytów. To prowadzi do zjawiska, które ekonomiści nazywają „spadającą stopą zastąpienia”. Oznacza to, że przyszłe emerytury z ZUS będą stanowiły coraz mniejszy odsetek naszych ostatnich zarobków. Szacuje się, że w 2060 roku świadczenie z ZUS może wynosić zaledwie 25% ostatniego wynagrodzenia. Dlatego budowanie własnego kapitału na przyszłość przestaje być opcją, a staje się koniecznością.

Co to jest stopa zastąpienia?

To po prostu stosunek wysokości pierwszej emerytury do ostatniej pensji. Jeśli zarabiasz 5000 zł netto, a Twoja emerytura wyniesie 2000 zł, to stopa zastąpienia wynosi 40%. Im jest niższa, tym większy szok finansowy czeka nas po przejściu na emeryturę.

Jak zacząć oszczędzać na własną rękę? Pierwsze kroki

Myśl o dodatkowym oszczędzaniu może wydawać się przytłaczająca, ale kluczem jest metoda małych kroków. Nie musisz od razu odkładać połowy pensji. Najważniejsze to zacząć jak najwcześniej i robić to systematycznie.

Określ swoje cele: Zastanów się, jak chcesz, aby wyglądało Twoje życie na emeryturze. Podróże, hobby, a może po prostu spokój i brak finansowych trosk? To pomoże Ci określić, jakiej kwoty potrzebujesz.
Przeanalizuj budżet: Zobacz, ile pieniędzy możesz co miesiąc przeznaczyć na oszczędności bez nadmiernego obciążania domowego budżetu.
Zautomatyzuj proces: Ustaw stałe zlecenie przelewu na konto oszczędnościowe lub emerytalne zaraz po otrzymaniu wypłaty. Dzięki temu nie będziesz musiał o tym pamiętać, a pieniądze „same” się odłożą.
Zacznij jak najwcześniej: Nawet niewielkie, ale regularne wpłaty, dzięki magii procentu składanego, z czasem urosną do pokaźnych sum. Im wcześniej zaczniesz, tym więcej czasu będą miały Twoje pieniądze na pracę.

Ciekawostka: Potęga procentu składanego

Procent składany, nazywany przez Einsteina ósmym cudem świata, to mechanizm, w którym odsetki doliczane są nie tylko do początkowego kapitału, ale także do narosłych już odsetek. Dzięki temu pieniądze rosną w tempie lawinowym. Zaczynając oszczędzanie w wieku 25 lat, nawet przy niewielkich kwotach, można zgromadzić znacznie więcej niż startując w wieku 40 lat.

Narzędzia, które pomogą Ci oszczędzać – IKE i IKZE

Państwo, świadome problemu niskich emerytur, stworzyło specjalne produkty w ramach III filaru, które zachęcają do prywatnego oszczędzania poprzez ulgi podatkowe. Najpopularniejsze z nich to IKE (Indywidualne Konto Emerytalne) i IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego).

IKE – Indywidualne Konto Emerytalne

To elastyczna forma oszczędzania, gdzie sam decydujesz, ile i kiedy wpłacasz (w ramach rocznego limitu). Największą zaletą IKE jest zwolnienie z 19% podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) przy wypłacie środków po osiągnięciu uprawnień emerytalnych (zazwyczaj po 60. roku życia). Środki zgromadzone na IKE są w pełni dziedziczone, również bez podatku.

IKZE – Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego

IKZE oferuje inną, ale równie atrakcyjną korzyść podatkową. Wpłaty dokonane na IKZE w danym roku kalendarzowym można odliczyć od podstawy opodatkowania w rocznym zeznaniu PIT. Daje to realną oszczędność na podatku dochodowym „tu i teraz”. Przy wypłacie środków po 65. roku życia, od całej zgromadzonej kwoty (wpłaty plus zyski) pobierany jest jedynie zryczałtowany podatek w wysokości 10%.

Tabela porównawcza: IKE vs IKZE

Cecha	IKE (Indywidualne Konto Emerytalne)	IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego)
Główna korzyść podatkowa	Zwolnienie z 19% podatku od zysków kapitałowych przy wypłacie.	Możliwość odliczenia wpłat od podstawy opodatkowania co roku.
Opodatkowanie przy wypłacie	0% (po spełnieniu warunków).	10% zryczałtowanego podatku od całości kapitału.
Wiek uprawniający do wypłaty	60 lat (lub 55 po nabyciu uprawnień emerytalnych).	65 lat.
Roczny limit wpłat (2025 r.)	26 019 zł.	10 407,60 zł (15 611,40 zł dla samozatrudnionych).
Wcześniejsza wypłata	Możliwa (częściowa lub całkowita), ale wiąże się z zapłatą 19% podatku od zysków.	Możliwa (tylko całość środków), wiąże się z koniecznością zwrotu ulgi i opodatkowaniem według skali podatkowej.

Zalety i wady samodzielnego oszczędzania

Decyzja o wzięciu finansowej przyszłości w swoje ręce ma wiele plusów, ale warto też być świadomym potencjalnych wyzwań.

Plusy:

Większa kontrola i niezależność: Samodzielnie decydujesz, ile, jak i gdzie oszczędzasz, uniezależniając się od decyzji polityków i zmian w systemie publicznym.
Potencjalnie wyższe zyski: Inwestując swoje środki, masz szansę na wypracowanie znacznie wyższej stopy zwrotu niż w przypadku waloryzacji składek w ZUS, zwłaszcza w długim horyzoncie czasowym.
Elastyczność: Możesz dostosować strategię do swojej sytuacji życiowej, zwiększając lub zmniejszając wpłaty.
Korzyści podatkowe: Dzięki IKE i IKZE efektywność Twojego oszczędzania jest znacznie wyższa.
Dziedziczenie środków: Pieniądze zgromadzone w ramach III filaru podlegają dziedziczeniu, co jest dodatkowym zabezpieczeniem dla Twoich bliskich.

Minusy i jak sobie z nimi radzić:

Konieczność samodyscypliny: Nikt nie zmusi Cię do regularnych wpłat. Rozwiązanie: Zautomatyzuj oszczędzanie poprzez stałe zlecenia przelewu.
Ryzyko inwestycyjne: Inwestowanie zawsze wiąże się z ryzykiem utraty części kapitału. Rozwiązanie: Dywersyfikuj swoje inwestycje (nie wkładaj wszystkiego do jednego koszyka) i dopasuj poziom ryzyka do swojego wieku i wiedzy.
Inflacja: Wzrost cen może „zjadać” realną wartość Twoich oszczędności. Rozwiązanie: Wybieraj takie formy lokowania kapitału, które mają potencjał pokonania inflacji w długim terminie, np. fundusze inwestycyjne czy akcje.
Brak wiedzy: Świat finansów może wydawać się skomplikowany. Rozwiązanie: Zacznij od prostych produktów (np. fundusze inwestycyjne o zrównoważonej strategii) i stopniowo poszerzaj swoją wiedzę.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy jest już za późno, żeby zacząć oszczędzać? Mam 40/50 lat.

Nigdy nie jest za późno! Oczywiście, im wcześniej zaczniesz, tym łatwiej zgromadzisz większy kapitał, ale każda, nawet najmniejsza kwota odkładana regularnie, będzie na wagę złota na emeryturze.

2. Ile powinienem odkładać miesięcznie?

Nie ma jednej odpowiedzi. Popularna zasada mówi o 10-15% miesięcznych dochodów. Jednak najważniejsze jest to, aby zacząć od kwoty, która nie nadwyręży Twojego budżetu i którą będziesz w stanie odkładać regularnie.

3. Gdzie mogę założyć IKE lub IKZE?

Konta te oferuje wiele instytucji finansowych: banki (w formie lokat lub kont oszczędnościowych), towarzystwa funduszy inwestycyjnych (TFI), domy maklerskie (umożliwiające samodzielne inwestowanie w akcje i obligacje) oraz zakłady ubezpieczeń.

4. Czy mogę mieć jednocześnie IKE i IKZE?

Tak, można posiadać oba te produkty i korzystać z zalet każdego z nich.

5. Co się stanie z moimi pieniędzmi, jeśli instytucja finansowa upadnie?

Środki zgromadzone na IKE i IKZE są chronione. W przypadku banków i domów maklerskich działa Bankowy Fundusz Gwarancyjny lub system rekompensat Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych. W przypadku TFI, aktywa funduszy są oddzielone od majątku towarzystwa, co oznacza, że nie wchodzą w skład masy upadłościowej.

Przyszłość Twojej emerytury jest w Twoich rękach. Nie czekaj, aż zaskoczy Cię niska prognoza z ZUS. Weź przykład z Kuby – przeanalizuj swoją sytuację, wybierz najlepsze dla siebie narzędzia i zacznij budować swoją finansową niezależność już dziś. Każda odłożona złotówka to inwestycja w Twój spokój i komfort życia za kilkanaście czy kilkadziesiąt lat.

Zobacz też więcej artykułów w tematyce Fundusze emerytalne i oszczędności długoterminowe .