Od gorsetu do dresów: Jak moda zmieniła się przez ostatnie 300 lat?
Jest rok 1780. W Wersalu Maria Antonina, królowa Francji, potrzebuje kilku godzin i pomocy trzech pokojówek, aby włożyć swoją suknię. Warstwy halek, usztywniany gorset, szeroki na dwa metry stelaż (panier) i na koniec jedwabna suknia zdobiona kilometrami koronek i setkami pereł. Jej fryzura to wysoka na pół metra, upudrowana wieża z doczepianych włosów, ozdobiona piórami i miniaturowym modelem statku. Teraz przenieśmy się do dziś. Wstajesz rano, wkładasz dżinsy, T-shirt i trampki w mniej niż pięć minut. Ta niewyobrażalna przepaść pokazuje, jak fascynującą i szaloną podróż odbyła moda w ciągu zaledwie trzech stuleci. To opowieść nie tylko o ubraniach, ale o rewolucjach, wyzwoleniu kobiet i narodzinach kultury masowej.
Wiek XVIII: teatr luksusu i absurdu
Moda XVIII wieku, zwłaszcza w epoce rokoka, była widowiskiem. Ubiór arystokracji był skrajnie niepraktyczny, ale nie o wygodę tu chodziło. Strój był narzędziem do manifestowania bogactwa i statusu. Im bardziej niewygodna i kosztowna suknia, tym wyraźniejszy sygnał: „Nie muszę pracować”.
- Sylwetka damska: Zdominowana przez ekstremalnie wąską talię, osiąganą dzięki sztywnym gorsetom, i nienaturalnie szerokie biodra, tworzone przez stelaże zwane paniers. Dekolty były głębokie i kwadratowe.
- Sylwetka męska: Również bardzo ozdobna. Mężczyźni nosili obcisłe spodnie do kolan (culottes), jedwabne pończochy, bogato haftowane kamizelki (veste) i surduty (justaucorps). Nieodłącznym elementem były peruki i mocny makijaż.
Koniec wieku przyniósł jednak zapowiedź zmian. Rewolucja Francuska zmiotła arystokratyczny przepych. Symboliczne stało się odrzucenie pudrowanych peruk i niewygodnych strojów na rzecz prostszych, inspirowanych starożytną Grecją i Rzymem sukien w stylu empire.
Wiek XIX: rewolucja przemysłowa i moralność gorsetu
XIX stulecie to czas ogromnych kontrastów. Z jednej strony rewolucja przemysłowa i wynalezienie maszyny do szycia sprawiły, że moda stała się bardziej dostępna. Z drugiej – surowe wiktoriańskie normy moralne zamknęły kobiecą sylwetkę w klatce gorsetu na nowo, tym razem jeszcze ciaśniej.
Krynolina, tiurniura i narodziny haute couture
Sylwetka kobieca nieustannie się zmieniała, a każda dekada przynosiła nowe, skomplikowane konstrukcje mające ją kształtować:
- Lata 30.-60.: Era krynoliny, czyli stelaża w kształcie kopuły, który rozszerzał spódnicę do gigantycznych rozmiarów.
- Lata 70.-80.: Krynolinę zastąpiła tiurniura – poduszka lub stelaż umieszczany z tyłu pod suknią, mocno podkreślający pośladki.
- Koniec wieku: Sylwetka staje się smuklejsza, przybierając kształt litery S, z mocno wypiętą piersią i biodrami – efekt działania ekstremalnie ciasnego gorsetu.
W tym czasie moda męska ustabilizowała się w formie, którą znamy do dziś. Narodził się nowoczesny, ciemny garnitur, symbolizujący powagę i profesjonalizm ery przemysłowej. To także w Paryżu, w drugiej połowie wieku, Anglik Charles Frederick Worth otworzył swój dom mody, tworząc pojęcie haute couture i system sezonowych kolekcji.
Wiek XX: stulecie wyzwolenia i buntu
Żaden inny wiek nie przyniósł tak radykalnych i szybkich zmian w modzie. Dwie wojny światowe, rewolucje kulturowe i narodziny kultury młodzieżowej sprawiły, że moda stała się polem bitwy o wolność i tożsamość.
Kluczowe dekady XX wieku i ich modowe rewolucje
| Dekada | Ikona stylu | Kluczowe trendy | Co zniknęło? |
|---|---|---|---|
| Lata 20. | Coco Chanel, Louise Brooks | Sylwetka „chłopczycy”, obniżona talia, krótkie włosy, sukienki do kolan. | Gorset (na dobre!). |
| Lata 50. | Marilyn Monroe, Christian Dior | „New Look”: powrót do podkreślonej talii, rozkloszowane spódnice, kobiecość. | Wojenna prostota. |
| Lata 60. | Twiggy, Mary Quant | Spódniczka mini, geometryczne wzory, moda kosmiczna, styl hippie. | Dominacja mody dorosłych. |
| Lata 80. | Madonna, Jane Fonda | Power dressing (szerokie ramiona), kult ciała, neonowe kolory, punk. | Skromność. |
| Lata 90. | Kate Moss, Kurt Cobain | Minimalizm, grunge, styl „heroin chic”, slip dresses. | Przepych lat 80. |
Wiek XXI: globalna szafa bez zasad
Współczesna moda jest zjawiskiem globalnym, napędzanym przez internet i media społecznościowe. Skończyła się era jednego, dominującego trendu. Dziś mamy do czynienia z:
- Fast Fashion: Błyskawiczna produkcja tanich ubrań, kopiujących trendy z wybiegów, co prowadzi do nadkonsumpcji i problemów ekologicznych.
- Mikrotrendami: Trendy rodzą się i umierają na TikToku w ciągu kilku tygodni.
- Indywidualizmem: Coraz większy nacisk kładzie się na osobisty styl, a nie ślepe podążanie za modą. Moda staje się narzędziem autoekspresji.
- Zrównoważonym rozwojem: Rośnie świadomość na temat kosztów ekologicznych i społecznych przemysłu odzieżowego, co napędza popularność mody z drugiej ręki i marek etycznych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
1. Kiedy kobiety zaczęły nosić spodnie?
Choć pojedyncze kobiety nosiły spodnie już w XIX wieku (głównie jako strój do jazdy konnej lub rowerowej), stały się one akceptowalnym elementem damskiej garderoby dopiero w latach 20. i 30. XX wieku, głównie dzięki ikonkom stylu takim jak Marlena Dietrich. Powszechnie przyjęły się jednak dopiero w latach 60. i 70.
2. Dlaczego dawna moda była tak niepraktyczna?
Ponieważ przez wieki jej główną funkcją nie była wygoda, a komunikacja społeczna. Skomplikowany strój był widocznym znakiem przynależności do wyższej klasy, która nie musiała pracować fizycznie. Praktyczność stała się ważna dopiero, gdy zmienił się styl życia i rola kobiety w społeczeństwie.
3. Czy dzisiejsze trendy nawiązują do przeszłości?
Zdecydowanie tak! Moda działa cyklicznie. Współczesni projektanci nieustannie czerpią inspirację z minionych epok. Szerokie ramiona z lat 80., dzwony z lat 70. czy gorsetowe topy inspirowane epoką wiktoriańską regularnie powracają na wybiegi i ulice w nowej, odświeżonej formie.
Historia mody to lustro, w którym odbijają się największe przemiany społeczne. Od sztywnych konwenansów XVIII wieku po płynną tożsamość XXI wieku, nasze ubrania opowiadają historię o tym, kim jesteśmy i do czego aspirujemy. Zrozumienie tej ewolucji pozwala nie tylko docenić bogactwo dzisiejszej mody, ale także świadomiej budować własny, unikalny styl, który jest kolejnym rozdziałem w tej niekończącej się opowieści.
Zobacz też więcej artykułów w tematyce Historia mody na przestrzeni wieków .
